Dünyanın ilk kapsamlı yapay zekâ mevzuatı olan AB Yapay Zekâ Yasası (Regulation (EU) 2024/1689) kademeli takvimiyle ilerliyor ve kritik bir eşik tam bu hafta aşıldı: 2 Ağustos 2026. Bu tarih uzak bir Brüksel meselesi değil — Avrupa'ya ihracat yapan, AB'deki müşteriye SaaS satan, hatta sadece sitesinde chatbot çalıştıran Türk işletmelerini de doğrudan ilgilendiriyor. Panik değil plan gerektiren bu konuyu sade Türkçeyle özetleyelim.
Takvim: Ne, Ne Zaman?
- 2 Ağustos 2025: Genel amaçlı yapay zekâ (GPAI) modellerine ilişkin kurallar yürürlüğe girdi.
- 2 Ağustos 2026: Yapay zekâ sistemlerine ilişkin kurallar için tanınan uyum süresi doldu; Avrupa Komisyonu'nun GPAI üzerindeki denetim ve yaptırım yetkileri devreye girdi.
- 2 Aralık 2026: 50. maddedeki içerik şeffaflığı yükümlülükleri (yapay zekâ üretimi içeriğin işaretlenmesi) uygulanmaya başlıyor.
- 2027-2028: "Digital Omnibus" paketiyle ertelenen bazı yüksek-risk teknik yükümlülükler kademeli geliyor (Ek III bağımsız yüksek riskli sistemler: 2 Aralık 2027; ürün-güvenliği kapsamındakiler: 2 Ağustos 2028). Uzmanların vurgusu net: erteleme geri adım değil, takvim düzeltmesi — şeffaflık maddeleri ertelemenin dışında.
"Merkezim Türkiye'de" Savunması Neden Yetmez?
Yasa, GDPR gibi sınır ötesi etkiye sahip: yapay zekâ sisteminizin çıktısı AB içinde kullanılıyorsa, şirketiniz AB dışında olsa bile kapsama girebilirsiniz. Somut örnek: Avrupa'ya ihracat yapan bir sanayi firması müşteri hattında chatbot kullanıyor ve ürün görsellerini yapay zekâyla üretiyorsa; kullanıcıların botla konuştuğunu bildiğinden ve görsellerin işaretlendiğinden emin olmak zorunda. AB'de kuruluşu olmayan sağlayıcılar için Yetkili Temsilci atama yükümlülüğü de gündeme gelebilir. Statü ayrımı da kritik: hazır bir yapay zekâ hizmetini sadece kullanıyorsanız "kullanıcı"sınız; ama onu kendi ürününüze gömüp müşterinize sunuyorsanız bazı durumlarda "sağlayıcı" sayılır ve yükümlülükleriniz ağırlaşır.
Risk Sınıfları ve Sizi İlgilendiren Katman
Yasa dört risk sınıfı kurar: kabul edilemez (yasak), yüksek, sınırlı, minimal. KOBİ'lerin büyük çoğunluğu için asıl gündem sınırlı risk / şeffaflık katmanı: chatbotlar, yapay zekâ üretimi görsel-video-ses, gerçek kişiyi taklit eden içerikler. Yüksek risk listesi (Ek III) ise İK'da aday eleme, kredi skorlama, eğitim değerlendirme gibi alanları kapsıyor — ürününüzde bu tür bir modül varsa "yazılım" etiketiyle geçiştirmeyin, ayrı envantere alın. Cezalar caydırıcı: ihlal türüne göre 35 milyon €'ya veya küresel cironun % 7'sine kadar.
KVKK ile İlişkisi: Çakışma Değil, Çift Katman
Türkiye tarafında 6698 sayılı KVKK zaten sahada: aydınlatma yükümlülüğü, amaçla bağlılık, veri güvenliği ve otomatik karar süreçleri yapay zekâ uygulamalarını da bağlıyor; Kurul rehberleri bu alana giderek daha çok odaklanıyor. Doğru okuma "AB mi Türkiye mi" değil, ikisi birden: AB tarafında AI Act, içeride KVKK — tek uyum dosyasında iki katman.
Pratik Uyum Yol Haritası (KOBİ Versiyonu)
- Yapay zekâ envanteri çıkarın: Hangi sistemler kullanılıyor (chatbot, içerik üretimi, skorlama, öneri), kullanıcıyla nasıl temas ediyor, verisi nereye gidiyor?
- Şeffaflık metinlerini güncelleyin: "Bir yapay zekâ asistanıyla görüşüyorsunuz" bildirimi; yapay zekâ üretimi görsel/videoya işaretleme sürecini Aralık 2026 tarihine kadar takvime alın.
- Statünüzü belirleyin: Kullanıcı mı, sağlayıcı mı? AB müşterisi/çıktısı var mı? Gerekiyorsa Yetkili Temsilci konusunu hukuk danışmanınızla netleştirin.
- Yüksek-risk taraması: İK/kredi/eğitim benzeri modüller varsa ayrı dosyalayın; 2027 takvimini bekletmeden dokümantasyona başlayın.
- KVKK katmanını hizalayın: Aydınlatma metinleri chatbot ve yapay zekâ akışlarını kapsasın; insan devri ve itiraz yolu tanımlı olsun.
- Tedarikçi sözleşmelerini gözden geçirin: Kullandığınız yapay zekâ hizmetlerinin uyum taahhütlerini yazılı isteyin.
İyi haber: bu yükümlülüklerin çoğu, zaten yapılması doğru olan şeyler — kullanıcıya dürüstlük, veri disiplini, kayıt düzeni. Sitesini ve yapay zekâ akışlarını bu prensiplerle kuran işletme için 2 Ağustos bir kriz değil, rakiplerden ayrışma fırsatı. (Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için hukuk danışmanınıza başvurun.)